Οι «Τρελές» Απαιτήσεις στους Ελαιώνες και το Μεροκάματο της Επιβίωσης
Αν ρωτήσετε έναν Έλληνα ελαιοπαραγωγό ποιος είναι ο μεγαλύτερος πονοκέφαλος του φετινού χειμώνα, δεν θα σας πει ούτε για τον δάκο, ούτε για τον καιρό, ούτε καν για τις χαμηλές τιμές στα λιοτρίβια. Θα σας δείξει τα γεμάτα λιόδεντρα και θα σας πει με απόγνωση: «Δεν έχω χέρια να μαζέψω».
Η φετινή ελαιοσυγκομιδή εξελίσσεται σε ένα σκληρό παιχνίδι νεύρων και στρατηγικής ανάμεσα στους ιδιοκτήτες των ελαιώνων και τους εργάτες γης. Η δραματική έλλειψη εργατικού δυναμικού έχει ανατρέψει πλήρως τις ισορροπίες στην ελληνική ύπαιθρο, δημιουργώντας μια πρωτοφανή «φούσκα» απαιτήσεων που απειλεί να τινάξει την παραγωγή στον αέρα.
Το «Παζάρι» της Απόγνωσης και οι Απαιτήσεις που Ζαλίζουν
Η φυγή χιλιάδων ξένων εργατών γης (κυρίως από την Αλβανία) προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες, σε συνδυασμό με τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις στις μετακλήσεις εργατών από τρίτες χώρες, άφησε τους ελληνικούς ελαιώνες γυμνούς. Και ως γνωστόν, όταν η ζήτηση είναι τεράστια και η προσφορά μηδενική, οι τιμές ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο.
Στην Πελοπόννησο, την Κρήτη και τη Στερεά Ελλάδα, οι παραγωγοί μιλούν πλέον ανοιχτά για «εκβιαστικά» διλήμματα. Τα μεροκάματα δεν ξεκινούν απλώς από τα 60 ευρώ, αλλά σε πολλές περιοχές έχουν εκτιναχθεί στα 70, 80 ή και 90 ευρώ καθαρά την ημέρα για τον κάθε εργάτη.
Όμως, το οικονομικό σκέλος είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Οι απαιτήσεις των συνεργείων έχουν γίνει πλέον… «ολιστικές»:
- Πλήρης κάλυψη στέγασης και διατροφής (πολλές φορές με απαιτήσεις για συγκεκριμένες ανέσεις).
- Καθημερινή μεταφορά από και προς το κτήμα με έξοδα του παραγωγού.
- Μειωμένα ωράρια (το παραδοσιακό «από ανατολή έως δύση ηλίου» έχει δώσει τη θέση του σε αυστηρά 6ωρα ή 7ωρα).
- Πληρωμή «μαύρα» και αυθημερόν, με άρνηση έκδοσης εργοσήμου.
Για τον μικροκαλλιεργητή, που βλέπει τον καρπό να πέφτει και να σαπίζει στο χώμα, η επιλογή είναι τραγική: ή ενδίδει στις «τρελές» απαιτήσεις ή χάνει τη σοδειά του.
Η Μαθηματική Εξίσωση: Ποιο Είναι το «Βιώσιμο» Μεροκάματο;
Όταν το κόστος των εργατικών χεριών αντιπροσωπεύει πλέον πάνω από το 60% των συνολικών εξόδων της συγκομιδής, η εξίσωση της βιωσιμότητας απλά δεν βγαίνει.
Αν υπολογίσουμε ότι ένα μέσο συνεργείο 4 ατόμων κοστίζει στον παραγωγό περίπου 280-320 ευρώ την ημέρα (μόνο σε μεροκάματα), και με τις τρέχουσες τιμές πώλησης του λαδιού να έχουν κατρακυλήσει στα 3,50 – 4,00 ευρώ το κιλό, ο αγρότης μπαίνει μέσα πριν καν πατήσει το πόδι του στο λιοτρίβι.
Πού θα έπρεπε να βρίσκεται το μεροκάματο για να επιβιώσει ο παραγωγός;
Οι οικονομοτεχνικές αναλύσεις των αγροτικών συλλόγων είναι ξεκάθαρες: Με βάση τις φετινές χαμηλές τιμές του λαδιού, το «ταβάνι» για ένα βιώσιμο μεροκάματο δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να ξεπερνά τα 40 με 45 ευρώ.
Οτιδήποτε παραπάνω από αυτό το ποσό, αφαιρεί κάθε ίχνος καθαρού κέρδους από τον ιδιοκτήτη του κτήματος και μετατρέπει την ελαιοκαλλιέργεια σε μια καθαρά ζημιογόνα δραστηριότητα, όπου ο παραγωγός ουσιαστικά «δουλεύει για να πληρώνει τους εργάτες».
Ένας Κλάδος σε Αδιέξοδο
Η κατάσταση αυτή δεν είναι απλά μια παροδική κρίση· είναι μια δομική απειλή για το μέλλον του ελληνικού ελαιώνα. Αν το κράτος δεν παρέμβει άμεσα για να απλοποιήσει τις διαδικασίες νόμιμης μετάκλησης εργατών και αν δεν βρεθεί ένας τρόπος συγκράτησης του κόστους, το αποτέλεσμα θα είναι νομοτελές:
Οι παραγωγοί θα εγκαταλείψουν τα κτήματά τους, οι ελιές θα μένουν αμάζευτες στα δέντρα και το «υγρό χρυσάφι» της Ελλάδας θα γίνει μια ανάμνηση, ηττημένο όχι από τις αγορές, αλλά από την έλλειψη των ίδιων των χεριών που το γέννησαν.
